Τεχνητή Νοημοσύνη και το μέλλον της δημιουργικής σκέψης: Ευκαιρίες, κίνδυνοι και ο ανθρώπινος νους στην εκπαιδευτική πρακτική υπό το πρίσμα του Πλάτωνα όπως διατυπώνεται στον Μένωνα

Περίληψη

Η Τεχνητή Νοημοσύνη (Τ.Ν.), η Δημιουργική Σκέψη (Δ.Σ.) και το παράδοξο που αναδιαμορφώνει ραγδαία το τοπίο της εκπαίδευσης, της δημιουργικότητας και της ανθρώπινης νόησης. Η παραγωγή και οπτικοποίηση εννοιών,η ανάλυση μοτίβων και η επιτάχυνση της πληροφορίας υπόσχεται συναρπαστικές ευκαιρίες τόσο για τους/τις μαθητές/τριες όσο και για τους/τις εκπαιδευτικούς, ταυτόχρονα εγείρει βαθιά ερωτήματα σχετικά με τη φύση της δημιουργικής σκέψης, τις διαδικασίες μάθησης και το μέλλον της ανθρώπινης δράσης στη δημιουργία γνώσης. Ποια όμως η θετική συνεισφορά και ποιοι οι κίνδυνοι της χρήσης της Τ.Ν.; Ελλοχεύει ο κίνδυνος η Τ.Ν. να χρησιμοποιηθεί ως αντικαταστάτης της Δ.Σ.; Σύμφωνα με τον Πλάτωνα, όπως διατυπώνεται στον Μένωνα, η ανθρώπινη γνώση δεν είναι απλώς παθητική πρόσληψη εξωτερικών πληροφοριών, αλλά επαναφορά (ανάμνηση) εγγενούς αλήθειας που ενεργοποιείται μέσω καθοδηγούμενης απορίας και ερωτήσεων. Το πείραμα με τον απαιδεύτο δούλο δείχνει ότι, ακόμη και χωρίς προϋπάρχουσα γνώση γεωμετρίας, η ψυχή μπορεί να οδηγηθεί σε αληθή συμπεράσματα όταν τίθεται σε δυναμική σχέση με ορθές ερωτήσεις, απορία και αναστοχασμό-στοιχεία που λειτουργούν ως ενεργοποίηση του λογιστικού και ενιαίου μέρους της ψυχής. Η ικανότητα της Τ.Ν. να επιταχύνει την παραγωγή πληροφορίας πρέπει να εξετάζεται σε σχέση με την ανθρώπινη συνειδητότητα, την αναστοχαστική διόρθωση και τη σημασιολογική κατανόηση. Επιπλέον, η Τ.Ν. λειτουργεί μέσω στατιστικής συμπερασματολογίας, αναγνώρισης προτύπων και μέσων μοντέλων συμπεριφοράς. Η εκπαίδευση που βασίζεται υπερβολικά στην Τ.Ν. κινδυνεύει να καλλιεργήσει παθητικούς καταναλωτές πληροφοριών αντί για ενεργούς στοχαστές. Μπορεί οι μαθητές/τριες να αποσυνδεθούν από τη χαρά της ανακάλυψης, της έκφρασης απορίας, της αναζήτησης της αλήθειας-γνώσης, αποδυναμώνοντας ενδεχομένως τη γνωστική ανθεκτικότητα, τη νευρωνική ποικιλομορφία και την καλλιέργεια της μοναδικής δημιουργικής ταυτότητας τους; Το ζητούμενο είναι πώς η Δ.Σ. θα διατηρήσει τη σύνδεσή της με το Εν, το αγαθόν, την ενότητα ψυχής και κατ’ επέκταση την ενθύμηση της αλήθειας, της αρετής και της αγαθής πρόθεσης, προκειμένου να φτάσει και να αξιοποιήσει τη γνώση και τη μάθηση με τον ιδανικότερο τρόπο. Καθώς μια υπερβολική εξάρτηση από την Τ.Ν., μπορεί να οδηγήσει σε αμφισβήτηση της ίδιας της γνώσης, χωρίς κριτήριο αξιολόγησης, με συνέπεια την αποδοχή ή και υπεράσπιση αναληθών ή ατελών «αληθειών», χωρίς συνειδητή επιλογή και ηθική διάκριση. Η παρούσα παιδαγωγική προσέγγιση τοποθετεί την Τεχνητή Νοημοσύνη ως υποστηρικτικό συνεργάτη -όχι ως υποκατάστατο- στη δημιουργική μάθηση αναδεικνύοντας την ανθρώπινη δημιουργικότητα και την αναστοχαστική μάθηση, παρουσιάζοντας τρόπους συνεργασίας, επίλυσης και αλληλοϋποστήριξης.