«Χαριστική Βιβλιοθήκη»: Μια συμμετοχική παρέμβαση φιλαναγνωσίας στην προσχολική εκπαίδευση

Περίληψη

Το παρόν άρθρο παρουσιάζει τον σχεδιασμό, την εφαρμογή και την παιδαγωγική αποτίμηση της εκπαιδευτικής παρέμβασης «Χαριστική Βιβλιοθήκη», η οποία υλοποιείται από το 2022 στον παιδικό σταθμό των Εκπαιδευτηρίων Μπουγά, με τη συμμετοχή περίπου 40 παιδιών ηλικίας 3–4 ετών κατά τη διάρκεια μιας ολόκληρης σχολικής χρονιάς. Η παρέμβαση αναπτύχθηκε από την ανάγκη δημιουργίας ενός πλαισίου ενίσχυσης της φιλαναγνωσίας στην προσχολική ηλικία και αναζήτησης ενός παιδαγωγικού προγράμματος κατάλληλου για τις μικρές ηλικίες. H ιδέα που ενέπνευσε το πρόγραμμα και είχε ως βασικό στόχο την καλλιέργεια της φιλαναγνωσίας μέσα από μια συμμετοχική, βιωματική και κοινωνικοπολιτισμική προσέγγιση της ανάγνωσης, ήταν το ομώνυμο παιδικό βιβλίο των Αντώνη Παπαθεοδούλου και Δικαίου Χατζηπλή στην ιστορία του οποίου κάθε βιβλίο ακόμη και όταν επιστρέφει στη βιβλιοθήκη, χαρίζει στους/στις αναγνώστες/τριες πολύτιμα «δώρα»: εικόνες, συναισθήματα, αναμνήσεις και εμπειρίες. Είναι πολύ σημαντικό να σημειωθεί πως την ανάγκη των παιδαγωγών του σχολείου για τη δημιουργία ενός προγράμματος φιλαναγνωσίας στην προσχολική ηλικία, ενέπνευσε ένα παιδικό βιβλίο, γεγονός που από μόνο του αναδεικνύει, καταρχήν, τη σπουδαιότητα της ανάγνωσης βιβλίων. Η «Χαριστική Βιβλιοθήκη» λειτούργησε ως εξής: Κάθε παιδί επέλεγε από την προσωπική του βιβλιοθήκη και παρουσίαζε στην τάξη ένα αγαπημένο του βιβλίο, το οποίο παρέμενε για μία εβδομάδα στη γωνιά της «Χαριστικής Βιβλιοθήκης» και αποτελούσε αφετηρία για δραστηριότητες αφήγησης, παιχνιδιού, δημιουργικής έκφρασης και συνεργασίας. Πριν από την επιστροφή του βιβλίου στο σπίτι, οι παιδαγωγοί κατασκεύαζαν -χωρίς να το γνωρίζουν τα παιδιά- ένα συμβολικό αντικείμενο, εμπνευσμένο από την ιστορία, το οποίο εμψύχωνε όλα τα παιχνίδια και τις δράσεις και ενσωματωνόταν στη γωνιά της «Χαριστικής Βιβλιοθήκης» μαζί με φωτογραφικό υλικό, φύλλα καταγραφής και άλλα τεκμήρια της δράσης, συγκροτώντας ένα δυναμικό αρχείο των κοινών αναγνωστικών εμπειριών της ομάδας. Η παιδαγωγική αποτίμηση του προγράμματος

«Χαριστική Βιβλιοθήκη», βασίστηκε στη συστηματική παρατήρηση των παιδιών καθ' όλη τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς, στην παιδαγωγική τεκμηρίωση της εκπαιδευτικής διαδικασίας (φωτογραφίες, φύλλα καταγραφής, ομαδικά παιχνίδια και υλικό από τη γωνιά της «Χαριστικής Βιβλιοθήκης») καθώς και στην άτυπη ανατροφοδότηση των οικογενειών μέσω των καθημερινών συζητήσεων και της συμμετοχής τους στις δράσεις του προγράμματος. Η παρέμβαση συνέβαλε στην ενίσχυση της σχέσης των παιδιών τόσο με το βιβλίο όσο και μεταξύ τους, αφού χρειάζονταν να «μοιραστούν» ένα προσωπικό τους αντικείμενο, στην ανάπτυξη του προφορικού λόγου και των αφηγηματικών δεξιοτήτων, στην καλλιέργεια κοινωνικών και συναισθηματικών δεξιοτήτων, καθώς και στην ουσιαστική συνεργασία σχολείου και οικογένειας. Το πρόγραμμα «Χαριστική Βιβλιοθήκη» στηρίζει την έννοια της «αναγνωστικής μνήμης της τάξης» για να περιγράψει τη διατήρηση και τη συνεχή ανανοηματοδότηση των αναγνωστικών εμπειριών μέσα από αντικείμενα, αφηγήσεις και κοινές πρακτικές που παραμένουν ενεργές στο μαθησιακό περιβάλλον. Η «Χαριστική Βιβλιοθήκη» προτείνεται ως ένα ολοκληρωμένο παιδαγωγικό μοντέλο φιλαναγνωσίας, το οποίο μπορεί να αξιοποιηθεί δημιουργικά στην προσχολική εκπαίδευση και να εμπλουτίσει τις σύγχρονες πρακτικές καλλιέργειας της αναγνωστικής κουλτούρας.